Της Πολυξένης Γκιούρη

18/06/2020

Ο politismos.online, την Πέμπτη 18 Ιουνίου 2020, παρευρέθηκε στο αμφιθέατρο του Μουσείου Ακρόπολης όπου έλαβε χώρα η συνέντευξη τύπου για τον 11ο χρόνο λειτουργίας του. Παρευρέθηκε η Υπουργός Πολιτισμού κυρία Λίνα Μενδώνη και ο Πρόεδρος του Μουσείου της Ακρόπολης κ. Δημήτρης Παντερμαλής, ο οποίος έβγαλε έναν εξαίρετο και πολύ ενδιαφέροντα λόγο για τα πεπραγμένα του μουσείου. Λαμβάνοντας όλα τα απαραίτητα μέτρα ασφάλειας έγινε η ξενάγηση στο χώρο.

Η υπουργός μίλησε πρώτη και αφού ευχαρίστησε τη διοίκηση του μουσείου και τον πρόεδρο κύριο Παντερμαλή για την προσπάθεια που κάνουν, ώστε το μουσείο να κατέχει, τη θέση που κατέχει, αλλά και όλη την προσπάθεια που κάνουν για τη λειτουργία του, επισήμανε ότι το Μουσείο της Ακρόπολης είναι η αιχμή του δόρατος, όπως είναι σε όλους γνωστό για την επιστροφή των μαρμάρων του Παρθενώνα στη χώρα μας. Η προσπάθεια αυτή ενισχύεται ανά τον κόσμο από επιτροπές, «είναι κατάλληλη στιγμή και  πρέπει το Βρετανικό Μουσείο να αποδείξει ότι δεν είναι ένας αποικιοκρατικός μουσειακός οργανισμός του 19ου αι., αλλά προσαρμόζεται στις απαιτήσεις και στη διεθνή ηθική και στους κώδικες της ηθικής, που αφορούν σήμερα την επιστροφή των πολιτιστικών αγαθών, των κλεμμένων ή των λαθραίων εξαγχθέντων, άρα παρανόμως  πολιτιστικών αγαθών». Στο τελείωμα της ομιλίας της ανέφερε την έκθεση που έγινε στο Αρχαιολογικό Μουσείο της Αθήνας,  «Δι’ αυτά πολεμήσαμεν… Αρχαιότητες και Ελληνική Επανάσταση»,  η οποία εγκαινιάστηκε λίγο πριν το κορωνοϊό  και  θα συνεχίσει μέχρι τον Ιούνιο. Στα εκθέματα περιλαμβάνεται ένα απότμημα ανδρικής κεφαλής, το οποίο έχει αποδοθεί από τους επιστήμονες στη βόρεια ζωοφόρο του Παρθενώνα. «Σε συνεννόηση με την διευθύντρια του Αρχαιολογικού Μουσείου, την κυρία Λαγογιάννη, με το πέρας της έκθεσης, το τεμάχιο αυτό του γλυπτού, θα έρθει στο Μουσείο της Ακρόπολης, γιατί εδώ ανήκει, σαν μια κίνηση που αφενός μεν δηλώνει στη σταθερή πρόταση της Ελλάδας  για την επανένωση των γλυπτών του Παρθενώνα, αλλά και σαν μια συμβολική κίνηση για μια άλλη νοοτροπία μεταξύ των μουσείων». «Υπάρχουν εκθέματα στο Αρχαιολογικό Μουσείο, τα οποία πρέπει να συμπληρωθούν με δάνεια μακράς διάρκειας, από άλλα ελληνικά μουσεία, για να αποδοθούν αποκατεστημένα. Υπάρχουν εκθέματα στο μουσείο της Ακρόπολης που επίσης τους λείπουν κάποια τμήματα, που φιλοξενούνται σήμερα στις αποθήκες άλλων μουσείων. Πρέπει, λοιπόν, σήμερα να εγκαινιάσουμε, τουλάχιστον για τα κρατικά μουσεία, μια άλλη νοοτροπία. Μια νοοτροπία συνεργασίας, μη κτητικότητας, μη ιδιοκτησιακής σχέσης, για ευρήματα και αντικείμενα τα οποία μπορούν σε ένα άλλο μουσείο, να έχουν πολύ μεγαλύτερη αξία, από άποψη ιστορίας, αρχαιολογίας αλλά και τέχνης». Απευθύνθηκε στον  κύριο Παντερμαλή, λέγοντάς του να δεχτεί αυτή τη μεταφορά του μικρού τμήματος της ανδρικής κεφαλής, ως μια χειρονομία για μια νέα αρχή και στον αγώνα για την επανένωση των γλυπτών, αλλά και ως μια νέα αρχή άλλης νοοτροπίας και σχέσης μεταξύ των ελληνικών δημοσίων μουσείων.

Ακολούθησε η ομιλία του πρόεδρου κύριου Δημήτριου Παντερμαλή, ο οποίος με τη σειρά του, ευχαρίστησε την Υπουργό για την αποδοχή της πρόσκλησης και αναφέρθηκε αμέσως στο μικρό τμήμα της ζωοφόρου λέγοντας την ακριβή θέση του. «Αν θυμάμαι καλά, είναι από την βόρεια ζωοφόρο, λίθος 9 η μορφή 29», (είπε χαμογελώντας) θέλοντας μάλλον, όχι να δείξει τις αδιαμφισβήτητες γνώσεις του, αλλά το πόσο σημαντική είναι η απουσία, ενός έστω και μικρού κομματιού από τη ζωοφόρο. Όπως φάνηκε στη συνέχεια, ήταν μια ευχάριστη είδηση και για τον ίδιο, η ανακοίνωση αυτή της Υπουργού. «Το Μουσείο κατασκευάστηκε έτσι, στην αίθουσα του Παρθενώνα ώστε να υπάρχουν όλες οι υποδοχές έτοιμες για την επιστροφή, γιατί ήμασταν πάντα αισιόδοξοι ότι θα μπορούσε να γίνει και θεωρώ ότι είναι ένα πολύ μεγάλο βήμα, αυτό που προτείνεται, ένας νέος τρόπος συνεργασίας, ανάμεσα στα μουσεία του ελληνικού κράτους,  στην ελληνική επικράτεια. Δεν υπάρχει λόγος ο καθένας να πεισμώνει και να επιμένει σε αυτά που έχει ενώ είναι σαφές, παραδείγματος χάριν, ότι για έργα από την Ακρόπολη τα οποία φιλοξενούνται στο μουσείο, ότι αυτή η φιλοξενία του θα έπρεπε να ήταν προσωρινή. Έτσι λέγαν τα γραπτά τότε. Φυσικά το προσωρινώς πέρασε, τον αιώνα. Αυτό δε σημαίνει τίποτα, εδώ είμαστε και συνεχίζουμε την ιστορία». Ευχαρίστησε την Υπουργό  και συνέχισε, αναφερόμενος  στο κλείσιμο του μουσείου στις 14 Μαρτίου, το οποίο ήταν όπως ο ίδιος είπε, ένα γερό χτύπημα για το μουσείο. «Ο επισκέπτης είναι ο βασικός στόχος γι’ αυτό το μουσείο. Πρέπει να μεταφέρουμε τη γνώση στον επισκέπτη και το περιεχόμενο του μουσείου και αναμένουμε κάθε φορά την ανταπόκριση των επισκεπτών». Με νούμερα για την επισκεψιμότητα, ανέλυσε την διαφορά του 2019 με το 2020. Το κλείσιμο του μουσείου έφερε ανανέωση, εκτός της φρεσκάδας από την καθαριότητα, ανανεώθηκε και ένα μέρος της έκθεσής του. Στην είσοδο του μουσείου, παρουσιάζεται ένα βίντεο από τις σπηλιές που βρίσκονται στις υπώρεις της Ακρόπολης μαζί με τα εκθέματα που προέρχονται από αυτές. Έγινε ακόμα, ανανέωση των μακετών της Ακρόπολης, μιας πολύτιμης περιουσίας του μουσείου, όπως είπε, από το 1985 η οποία δημιουργήθηκε με πρωτοβουλία του Μανόλη Κορρέ. «Η Ακρόπολη, δεν είναι, μια μόνο τοπογραφία είναι πολλές τοπογραφίες. Ο επισκέπτης πρέπει εύκολα να συλλάβει αυτές τις αλλαγές, για να καταλάβει και τα ποικίλα εκθέματα που υπάρχουν στο μουσείο».  Τόνισε, ιδιαίτερα, το γεγονός ότι το Μουσείο Ακρόπολης στεγάζει δυο ακροπόλεις, την αρχαϊκή και την κλασσική. «Όλοι γνωρίζουμε το μεγάλο αέτωμα με τα δυο λιοντάρια που σπαράζουν έναν ταύρο, δεν αντιλαμβανόμαστε, όμως, ούτε το μέγεθος του ναού ούτε τη σημασία του. Γι’ αυτό εκθέσαμε σε συνεργασία με την Υπηρεσία Συντήρησης Μνημείων Ακρόπολης (ΥΣΜΑ) ένα κιονόκρανο, μια τρίγλυφο και μια μετόπη από τον ναό αυτό. Με την πρώτη ματιά και συγκρίνοντας το, ο επισκέπτης, χωρίς να χρειαστεί να κάνει μετρήσεις με την τρίγλυφο με τις άλλες που εκτίθενται στο μουσείο, καταλαβαίνει το μέγεθος του ναού: Η τρίγλυφος έχει 1,40 εκ. ύψος, ενώ οι άλλες έχουν ύψος συνήθως μόνο 40 εκ.». Επιπλέον, στην αίθουσα των αρχαϊκών γλυπτών, στήθηκαν εκ νέου ορισμένα γλυπτά, όπως η περίφημη Κόρη της Λυών. Το έργο αποτελείται από δυο μεγάλα τμήματα, το ένα βρίσκεται στο Μουσείο της Λυών και το άλλο στο Μουσείο Ακρόπολης. Όπως πληροφόρησε ο κ. Παντερμαλής, το παλιό προπολεμικό εκμαγείο αποσυνδέθηκε από το άγαλμα, κατασκευάστηκε ένα καινούργιο με όλες τις σύγχρονους μεθόδους, ενώ απομακρύνθηκαν τα γεμίσματα που είχαν φτιάξει οι τεχνίτες για να δώσουν μια πιο ολοκληρωμένη εικόνα, «καταστρέφοντας» όμως την αυθεντικότητά του. «Τώρα που είναι το σωστό εκμαγείο, βλέπει κανείς τις λεπτομέρειες και αντιλαμβάνεται την υψηλή ποιότητα του αναθήματος το οποίο στέκεται σε πρώτη σειρά». Ένα, επίσης, σημαντικό έκθεμα του μουσείου θα αποτελεί το γλυπτό κεφάλι με τον πόλο, που όμως λίγοι γνωρίζουν ότι υπάρχουν κι άλλα μεγάλα κομμάτια και έχει στηθεί ολοκληρωμένο. Ένα άγαλμα που ναι μεν έχει κενά, αλλά δίνει μια πλήρη και σημαντική εικόνα του έργου που χρονολογείται το 500 π.Χ.

Ο κ. Παντερμαλής αναφέρθηκε, επίσης, στο θέμα του φωτισμού. «Στο Μουσείο της Ακρόπολης ο φωτισμός έχει πολύ μεγάλη σημασία. Το φυσικό φως είναι αυτό που πρέπει να αναδεικνύει τα αγάλματα για να φαίνονται, όσο το δυνατό πιο καθαρά, οι πολύτιμες λεπτομέρειες τους. Νέοι λαμπτήρες υψηλής απόδοσης έχουν τοποθετηθεί, οι οποίες είναι πολύ κοντά στο φυσικό φως, ώστε να αναδεικνύεται όλη η μεγαλοπρέπεια των Καρυάτιδων αλλά και άλλων γλυπτών».  «Οι Καρυάτιδες, τώρα, λούζονται με φως που είναι περίπου σαν το φυσικό. Στη μεγάλη αίθουσα του μουσείου που ξεπερνά τα 20 μέτρα, αλλάχθηκαν όλοι οι λαμπτήρες και έχουμε τώρα τελείως διαφορετική εικόνα μπαίνοντας στο μουσείο. Το φως είναι πολύ σημαντικό στο να αναδειχτούν λεπτομέρειες. Οι λεπτομέρειες είναι το βασικό μυστικό του αρχαίου γλυπτού». Το γλυπτό δεν είναι σκηνοθεσία, είπε χαρακτηριστικά, είναι η απόδοση των τρισδιάστατων σωμάτων της φύσης και του ανθρώπου, η βασική σύλληψη είναι τρισδιάστατη και στη συνέχεια η απόδοση είναι τέτοια που μπορεί κανείς στη λεπτομέρεια να βλέπει την ικανότητα και τη χαρά του τεχνίτη. «Οι τεχνίτες του 6ου αιώνα με αυτούς της Αναγέννησης, δεν έχουν καμία σχέση. Ο αναγεννησιακός καλλιτέχνης είναι περισσότερο εγκεφαλικός, ο καλλιτέχνης του 6ου αιώνα είναι ένας άνθρωπος που βγάζει μέσα από τα σπλάχνα του, τις φόρμες και την τέχνη. Δεν είναι τυχαίο που πολλές επιγραφές γράφουν ότι, αυτό το έργο δεν θα ήταν τόσο ωραίο, αν δεν κατέβαινε η Αθηνά να οδηγήσει το χέρι του καλλιτέχνη. Η θέαση της λεπτομέρειας και η θέαση της ακριβής απόδοσης είναι αυτό που θέλουμε να επιδιώξουμε μέσα στο μουσείο».

Δεν θέλει να βλέπει τυπωμένα, είπε ο κύριος Παντερμαλής, τα αρχαία αγάλματα σε γκρίζες φωτογραφίες. Τα αγάλματα εκπέμπουν φως! Πρέπει να φωτίζονται πολύ και σωστά. Το επόμενο βήμα έχει να κάνει με την επανένωση των μουσείων. Μίλησε για το πόσο σημαντικά είναι κάποια εκθέματα στο να αναδείξουν ένα έργο, χαρακτηριστικά είπε για τον Κέκρωπα, που στο βρετανικό μουσείο βρίσκεται ένα κομμάτι φιδιού που είχε στα πόδια του, και δεν μπορούν να κατανοήσουν τι είναι αυτό που βλέπουν, ενώ αν ήταν εδώ θα έβλεπαν την σπουδαιότητα που εκπέμπει. «Αν και η εμπειρία στο να βρεθείς κοντά σε ένα έργο δεν μπορεί να συγκριθεί με τίποτα», είπε, «είναι πολύ σημαντική και η τεχνολογία, παρά ταύτα η ψηφιακή τεχνολογία χρησιμοποιείται για να αποδώσουμε εικόνες που δεν είναι δυνατόν να τις έχει κανείς». Έφερε ως παράδειγμα τις Κόρες, που κανείς δεν μπορεί να δει τι έχουν πάνω στο κεφάλι. Όμως με την ψηφιακή τεχνολογία, βλέπεις με μεγάλη ακρίβεια τις λεπτομέρειες. Έγιναν και νέα αντίγραφα, όπως το παιδί του Κριτίου, το οποίο έγινε με πάρα πολύ μεγάλη ακρίβεια και στήθηκε στο ισόγειο του μουσείου. Έκλεισε λέγοντας, ότι στους κήπους του μουσείου προστέθηκε και ο κήπος των ρόδων, ώστε να υπάρχει και πολύ χρώμα. Ευχαρίστησε τους αρμόδιους και τους εργαζόμενους του μουσείου και είπε ότι είναι ένα μεγάλο σοκ, όταν οι επισκέπτες του μουσείου από 6000, αυτή τη στιγμή είναι μόνο 136,  «όμως θα βρούμε και πάλι το βηματισμό μας».

Το σημείωμα του προέδρου

Στις 20 Ιουνίου 2019 γιορτάσαμε τα δέκα χρόνια λειτουργίας του Μουσείου. Το μεγάλο γεγονός της ημέρας ήταν το άνοιγμα της αρχαιολογικής ανασκαφής κάτω από το κτήριο που επιτέλους πραγματοποιήθηκε μετά από 25 χρόνια εργασιών και αναμονής. Οι επισκέπτες χαίρονται έτσι άλλο ένα επίπεδο του Μουσείου απολαμβάνοντας τον ευχάριστο περίπατο πάνω σε μεταλλικές γέφυρες ανάμεσα στα σπίτια, τα λουτρά και τα εργαστήρια μιας αρχαίας γειτονιάς στα νότια της Ακρόπολης.

Βασικός μουσειακός στόχος για τα επόμενα χρόνια θα είναι η εκθεσιακή αναβάθμιση και ο εμπλουτισμός της παρουσίασης των δύο μεγάλων αρχαίων ναών της Ακρόπολης, του πρώτου Παρθενώνα (580/570 π.Χ.), του λεγόμενου Εκατομπέδου, και του ‘Αρχαίου Ναού’ (520/510 π.Χ.) που είναι ο πρόδρομος του Ερεχθείου. Θεωρούμε απαραίτητο να αντιλαμβάνεται εύκολα ο επισκέπτης ότι το Μουσείο στεγάζει αρχιτεκτονικά μέλη, γλυπτά και αναθήματα από δύο Ακροπόλεις, της αρχαϊκής και της κλασικής.

Η επισκεψιμότητα του Μουσείου κατά το δεύτερο εξάμηνο του 2019 υπήρξε εξαιρετικά υψηλή, ανάλογη με εκείνη του προηγούμενου έτους. Ωστόσο, λόγω της πανδημίας της νέας νόσου στις αρχές του πρώτου εξαμήνου του 2020, άρχισε να ελαττώνεται αισθητά ο αριθμός των επισκεπτών για να μηδενιστεί όταν το Μουσείο υποχρεώθηκε να κλείσει για λόγους υγειονομικής προστασίας εργαζομένων και επισκεπτών στις 14 Μαρτίου 2020.

Παρόλα αυτά, το Μουσείο δεν έμεινε ανενεργό. Ένα μέρος του προσωπικού και ορισμένοι εξωτερικοί συνεργάτες, λαμβάνοντας τα απαραίτητα μέτρα προστασίας, προχώρησαν στην πραγματοποίηση προγραμματισμένων εκθεσιακών εργασιών, σε συντηρήσεις, σε επισκευές και σε εργασίες εις βάθος καθαριότητας. Η επανεκκίνηση της λειτουργίας του Μουσείου για το κοινό δεν θα είναι εύκολη γιατί η μολυσματική νόσος δεν έχει ακόμη εκλείψει και τα μέτρα υγειονομικής προστασίας είναι ασφαλώς αυστηρά. Ωστόσο, το Μουσείο έχει ανανεωθεί και αναμένει να συνεχίσει πλησίστιο την πορεία του, φιλοδοξώντας όχι μόνο να επανακάμψει αλλά και να συνεχίσει να καινοτομεί.

Ευχαριστώ και φέτος το Υπουργείο Πολιτισμού και Αθλητισμού, την Εφορεία Αρχαιοτήτων Αθηνών και την Υπηρεσία Συντήρησης Μνημείων Ακρόπολης για την πολύτιμη συνεργασία.

O Πρόεδρος του Μουσείου Ακρόπολης Δημήτριος Παντερμαλής

President’s message

On 20 June 2019, we celebrated our ten-year anniversary at the Acropolis Museum. The highlight of the day was the opening of the archeological excavation below the Museum building, which finally took place after 25 years of hard work and great anticipation. Visitors are therefore now enjoying another exhibition level at the Museum, through a pleasant stroll along steel walkways erected between the houses, baths and workshops of an ancient neighborhood south of the Acropolis.

The main goal for the Museum in the coming years will be the continued enhancement of our exhibitions. This will include the enrichment of our presentation on the two great temples of the ancient Acropolis – the original Parthenon (580/570 BC), known as the Hekatompedon; and the so-called ‘Archaios Naos’ (520/510 BC), the predecessor of the Erechtheion. We consider it necessary for our visitors to easily comprehend that the Museum presents architectural members, sculptures and votive offerings from not just one, but two great eras of the Acropolis: the Archaic and the Classical.

Attendance at the Museum during the second half of 2019 was extremely high, similar to that of the previous year. However, due to the pandemic spread of the new corona virus, beginning early in the first six-month period of 2020, visitor numbers began to decline significantly, ultimately reaching zero when the Museum was forced to close for the health and safety of our staff and visitors on 14 March 2020.

Despite these developments, the Museum has not remained inactive. A portion of the staff and some external collaborators, taking the necessary protective measures, continued to carry out planned exhibition works, conservation projects, building repairs and in-depth cleaning works. Restarting the Museum’s operation for the public will be a challenge, as the infectious disease has not yet disappeared and health- related protective measures will certainly be strict. Nonetheless, the Museum has now been thoroughly refreshed and fully expects to carry on as a flagship, aspiring not only to recover, but also to continue promoting and embracing innovation.

Many thanks again this year to the Ministry of Culture and Sports, the Ephorate of Antiquities of Athens and the Acropolis Restoration Service for their invaluable cooperation.

Dimitrios Pandermalis President of the Acropolis Museum