Της Πολυξένης Γκιούρη
21/04/2020

Εν καιρώ κορωνοϊού και με τη βοήθεια της τεχνολογίας, το politismos.online συνομιλεί με τον Τάσσο Ζάντζα (Κιθαρίστα).
Ο Τάσσος έχει πάθος με τη μουσική και συγκεκριμένα με την κιθάρα του ή καλύτερα με όλες τις κιθάρες του. Μεγάλωσε στους Αγίους Αναργύρους, την εποχή που οι καλλιτεχνικές και πολιτιστικές εκδηλώσεις στην περιοχή ήταν αρκετά ανεπτυγμένες. Τα ακούσματά του; Νέο κύμα, ροκ, λαϊκά και τα απαγορευμένα του Μίκη Θεοδωράκη από την Deutsche Welle (Ντόιτσε Βέλε, Γερμανικό κύμα), τον απαγορευμένο τότε σταθμό. Πολλές όμορφες και ενδιαφέρουσες συναναστροφές με καλλιτέχνες, δημιουργούς, μουσικούς και ανθρώπους της τέχνης γενικότερα, τον κάνουν «εραστή της τέχνης». Μετά από μια μεγάλη μουσική διαδρομή, σαν κιθαρίστας, γίνεται μέλος των Μουσικών Συνόλων του Δήμου Αθηναίων, από την ίδρυσή τους.
Οι δραστηριότητές του κινούνται πρώτα γύρω από τη μουσική και μετά γύρω από τα ταξίδια. Δεν παίζει μόνο μουσική, αλλά συνθέτει οργανική μουσική, επενδύοντας μουσικά τα ταξιδιωτικά του βίντεο. Αν και κατά την ταπεινή μου άποψη οι καλλιτέχνες δεν τα πάνε τόσο καλά με την τεχνολογία, νομίζω ότι ο Τάσσος είναι από αυτούς που αποτελούν εξαίρεση. Συνδυάζει με ευκολία δύο διαφορετικούς κόσμους και δημιουργεί όμορφα έργα. Παρακάτω, θα έχουμε την ευκαιρία να δούμε κάποια δείγματα της όμορφης αυτής δραστηριότητάς του.

-Τάσσο, σε καλωσορίζουμε στο politismos.online, και σε ευχαριστώ προσωπικά για την αποδοχή της πρόσκλησής μου. Πες μας πώς μπήκε, λοιπόν, στη ζωή σου η μουσική;

-Ναι, είναι το πιο βασικό στη ζωή μου η μουσική, όχι μόνο γιατί ζω από αυτήν αλλά και γιατί είναι αυτό που ήθελα πάντα να κάνω, όμως, κάνω και άλλα πράγματα.

-Ναι, όντως κάνεις κι άλλα πράγματα, για τα οποία θα μιλήσουμε στην πορεία. Ας ξεκινήσουμε, όμως, από το σημείο μηδέν. Πότε μπήκε στο μυαλό σου η ιδέα να γίνεις μουσικός;

-Η μουσική μπήκε στη ζωή μου σε πολύ μικρή ηλικία. Γεννήθηκα σε ένα χωριό της Βοιωτίας το Παύλο. Από την οικογένεια μου η μάνα μου τραγουδούσε πολύ όμορφα, είχε πολύ γλυκιά φωνή, ο θείος μου ο Παπά Δημήτρης τραγούδαγε στην κομπανία του χωριού. Ο παππούς μου, ο Φώτης έφτιαχνε φλογέρες από τα καλάμια του Μαυροπόταμου και έπαιζε φλογέρα βοσκώντας τα πρόβατα.
Είχα λοιπόν μέσα στην οικογένεια μου τις πρώτες εμπειρίες και επαφές μου με τη μουσική. Όταν πήγα δημοτικό έβλεπα στον ύπνο μου συνέχεια κιθάρες. Με είχε εντυπωσιάσει το σχήμα της κιθάρας και θυμάμαι ότι ανυπομονούσα για την στιγμή που θα αποκτήσω την δική μου κιθάρα. Από πολύ μικρός μου είχε γίνει βραχνάς αυτό το πράγμα. Εν μέσω χούντας λοιπόν, το θυμίζει και η μέρα σήμερα 21 Απριλίου, μεταφερόμαστε εσωτερικοί μετανάστες από την Λιβαδειά στην Αθήνα, τελειώνω το δημοτικό και αρχίζουν οι πρώτες μου αναζητήσεις στη μουσική. Εδώ στην Αθήνα, ήταν πιο εύκολα τα πράγματα, εύκολο δεν ήταν βέβαια να αγοράσεις κιθάρα τότε, το χαρτζιλίκι δεν έφτανε, αλλά μετά χιλίων βασάνων κατάφερα να πάρω την πρώτη μου κιθάρα. Όταν την πήγα σπίτι ο πατέρας μου δεν χάρηκε καθόλου (γελά).

-Όλα αυτά έγιναν στους Αγίους Αναργύρους; Μία περιοχή της δυτικής Αττικής, που απ’ όσο γνωρίζω, δεν έχει βγάλει και λίγους καλλιτέχνες, όπως μουσικούς, τραγουδιστές, στιχουργούς, ηθοποιούς κ.ά.

-Ναι, να σημειώσω κάτι, η περιοχή εδώ είναι ευλογημένος τόπος, όσον αφορά τη μουσική, όταν με ρώταγαν από πού είσαι και τους έλεγα από τους Αγίους Αναργύρους, μου έλεγαν «τη μουσικομάνα;», όντως έτσι έχει χαρακτηριστεί η περιοχή. Από την εποχή του Μεσοπολέμου ακόμα, όταν ήταν τα σύνορα της πόλης των Αθηνών και των περιχώρων, ήταν ένα χωνευτήρι μουσικής, είχε ένα παλιό τεκέ. Μάλιστα ο Κώστας Τζόβενος αναφέρει πως το τραγούδι του, Βαμβακάρη «Μέσα στου Μάνθου τον τεκέ» (1932), γράφτηκε για τον τεκέ του Μάνθου Γκραβαρά, που λειτουργούσε σε ένα εξοχικό κέντρο στους Αγίους Αναργύρους στη Δημοκρατίας 128. Λέγεται ότι το μαγαζί αρχικά ήταν πιάνο-μπαρ και ήταν στέκι πολλών επωνύμων καλλιτεχνών. Εκεί, έπαιζε ο φημισμένος πιανίστας Μανώλης Μαμουνάς γνωστός με το παρατσούκλι “Τούρκος”.

Γινόντουσαν, επίσης, πολλά πανηγύρια στους Αγίους, ερχόντουσαν πολλοί καλλιτέχνες εκείνη την εποχή, Παπαιωάννου, Τσιτσάνης, εγώ βέβαια δεν τους πρόλαβα, αλλά με αφορμή αυτούς πιστεύω ότι μπήκε ο σπόρος της μουσικής στην περιοχή και έτσι με τον καιρό πήρε το όνομα «μουσικομάνα». Την περίοδο λοιπόν της χούντας, να γυρίσουμε πάλι στην εποχή μου, ακούγαμε τότε θυμάμαι πολύ ροκ μουσική, Joan Baez, Bob Dylan, Pink Floyd. Τις Κυριακές γινόντουσαν στους κινηματογράφους της περιοχής, συναυλίες, διαγωνισμοί χορού, ποιος θα βγει Τραβόλτα της εποχής (γελά). Αρχίζουν τότε να δημιουργούνται διάφορα μουσικά γκρουπ όπως οι Shelter,οι Invaders και οι Reflections. Παράλληλα όμως αρχίζουμε να ακούμε και ελληνική μουσική. Ακούμε μέσα από την Deutsche Welle (Ντόιτσε Βέλε, Γερμανικό κύμα) τον απαγορευμένο τότε σταθμό, Θεοδωράκη, μαθαίνουμε τους ποιητές μας, Ρίτσο, Σεφέρη και ανοίγεται ένας νέος ορίζοντας για εμάς.

Στο ωδείο έκανα τα πρώτα μου μαθήματα στην κλασική κιθάρα με το Δημήτρη Φάμπα και μετά με το Νότη Μαυρουδή, συγχρόνως ασχολήθηκα και με τον αθλητισμό, έπαιζα στους εφήβους του «Ολυμπιακού» ποδόσφαιρο, αλλά ήταν δύσκολο να συνδυαστούν και τα δύο. Το ένα δεν βοηθούσε το άλλο, γιατί ήμουν τερματοφύλακας και τραυματιζόμουν στα χέρια. Τελικά, με κέρδισε ολοκληρωτικά η μουσική. Χωρίς να ολοκληρώσω τότε το ωδείο, φτιάξαμε ένα γκρουπ με τον πατριάρχη των μουσικών στους Αγίους, το Μάνο Ξυδούς. Πήρε παιδιά από τη φιλαρμονική και μουσικούς και φτιάξαμε το συγκρότημα «ΗΛΙΟΣ»

“Συγκρότημα Ήλιος.”
με έντεκα άτομα, είχαμε πάει και στην τηλεόραση, σε διαγωνισμούς. Μας έβαζαν στα μουσικά διαλείμματα τότε ανάμεσα στα προγράμματα, μεγάλες δόξες (γελά).

Με τη Μεταπολίτευση δημιουργήθηκαν στην περιοχή, πολιτιστικοί σύλλογοι, λέσχες, η «Μορφωτική Λέσχη των Αγίων Αναργύρων» με μία τεράστια βιβλιοθήκη για εκείνη την εποχή, με χορωδία, με χορευτική ομάδα παραδοσιακών χορών. Εκεί, μάθαμε τα πάντα, διαβάζαμε ποίηση, φιλοσοφία, παίζαμε σκάκι. Έτσι φτιάξαμε και μία μουσική ομάδα. Μετά από λίγο καιρό ενωθήκαμε με το συγκρότημα «Ρωμιοσύνη».
.
“Συγκρότημα Ρωμιοσύνη”
Είμαστε από τότε μαζί 40 χρόνια τώρα.
.
“Μουσικό Σύνολο Ρωμιοσύνη”
Αρχίζουμε τότε περιοδεία σε όλη την Ελλάδα. Από τη στιγμή εκείνη και μετά, ζούσα αποκλειστικά και μόνο από τη μουσική. Σε ένα φεστιβάλ της ΚΝΕ μια μέρα, έρχονται δυο αδέρφια και μας λένε «σκεφτόμαστε να ανοίξουμε ένα μαγαζάκι, έρχεστε;» Είχαμε γίνει γνωστοί τότε, μπορεί όχι φίρμες άλλα μας γνώριζαν. Έτσι πήγαμε στα «Βόρεια» στη Νέα Φιλαδέλφεια, σε ένα μαγαζί το οποίο ήταν στον 3ο όροφο, έπιασε όμως. Παίξαμε, εκεί, για τρία περίπου χρόνια, 6 μέρες την εβδομάδα γεμάτοι κόσμο. Αν και το βασικό μας ρεπερτόριο ήταν το πολιτικό τραγούδι και τα αντάρτικα, όταν παίζαμε στο μαγαζί κάναμε αναφορές και σε πιο ελαφρύ ρεπερτόριο, λόγω χώρου, όπως καταλαβαίνεις δε γινόταν να τρώει ο άλλος μπριζόλα και εμείς να παίζουμε το «Επέσατε θύματα». Παράλληλα, είχαμε και τις συναυλίες εκτός από την Ελλάδα και στο εξωτερικό σε συλλόγους ομογενών. Όταν χωριστήκαμε εγώ τότε βρέθηκα να παίζω στα «σκυλάδικα» της εποχής, τα σκυλάδικα όμως, είναι παρεξηγημένη λέξη τα σκυλάδικα, τότε αν και τα σνομπάραμε πολύ, αντιληφθήκαμε στην πορεία ότι είχαν κάτι original. Υπήρχαν μουσικά διαμάντια σε αυτούς τους χώρους, καλοί μουσικοί και πολύ καλές φωνές. Βέβαια, ήταν ο χώρος τέτοιος που μάζευε και λούμπεν στοιχεία και όχι μόνο. Όμως μουσικά μου έχει αφήσει όμορφες και σημαντικές στιγμές. Ακολούθησαν τα ρεμπετάδικα και οι μουσικές σκηνές, ήταν για μένα μουσική “προίκα”. Μετά από αυτή την εποχή, πες το σύμπτωση, τύχη όπως θες, δημιουργούνται τα μουσικά σύνολα του Δήμου Αθηναίων και πηγαίνω. Στην αρχή έκανα άλλη δουλειά, ήμουν φροντιστής. Αργότερα όμως μπήκα και εγώ στην ορχήστρα. Δημιουργήθηκε εκείνη την εποχή, η Χορωδία, η Big Band (τζαζ), η Συμφωνική Ορχήστρα και το Εργαστήρι Ελληνικής Μουσικής.

“Μουσικό Εργαστήρι”
Έγιναν και γίνονται μεγάλες συναυλίες με σπουδαίους καλλιτέχνες. Είχαμε μαέστρο το Χρήστο το Χαλκιά, σπουδαίο μουσικό.

“Στη Ζυρίχη με τον Λάκη Χαλκιά και την Νένα Βενετσάνου.”
-Αδερφός του Λάκη Χαλκιά;

-Ναι, αδερφός του Λάκη, εξαιρετικός μουσικός και άνθρωπος, τον ήξερα από παλιά γιατί συνεργαζόμουν με τον Λάκη χρόνια. Είναι σπουδαίοι και οι δύο και με τεράστια προσφορά στην Ελληνική Μουσική Παράδοση.
Είχα βρει μια φορά σε ένα site, που το θέμα του ήταν η ethink μουσική, τα top 10 όλου του κόσμου και με μεγάλη μου χαρά και έκπληξη διαπίστωσα, ότι στην πρώτη ή δεύτερη σειρά ήταν το «μοιρολόι του μπάρμπα Τάσου». Προτείνω στους φίλους να το ακούσουν αυτό, από τον Μπάρμπα Τάσο όμως. Είναι σπουδαίο έργο.

-Πες μας την ιστορία με το μοιρολόι.

-Α ναι, στις συναυλίες και τα πανηγύρια που πηγαίναμε με τον Λάκη, έζησα κάποια στιγμή κάτι συγκλονιστικό και κάθε φορά που το σκέφτομαι ανατριχιάζω. Καλοκαίρι βρεθήκαμε σε ένα χωριό των Ιωαννίνων και θα παίζαμε το βράδυ στο σχολείο. Πριν ξεκινήσουμε τη συναυλία μαζί με τους παραδοσιακούς μουσικούς του χωριού, αλλά και όλο το χωριό να ακολουθεί πήγαμε στο νεκροταφείο. Ένα βαθιά συγκινητικό έθιμο όπου γλυκόλαλα κλαρίνα αποτίουν φόρο τιμής στους νεκρούς, μια ιεροτελεστία δηλαδή. Μετά όταν ξεκίνησε το γλέντι σηκώνεται πρώτα ο πρεσβύτερος για να σύρει το χορό και συνεχίζουν οι άλλοι. Όταν τελείωσε το πανηγύρι οι μουσικοί μαζί με όλο το χωριό πήγαν πάλι στο νεκροταφείο και έκλεισε με το μοιρολόι αυτή η συγκλονιστική ιεροτελεστία.

Νομίζω ότι δεν πρέπει να μπαίνουν ταμπέλες στις μουσικές. Η μουσική είναι παγκόσμια, είναι ένα όχημα που μας μεταφέρει στη συμπαντική αρμονία. Ανεξάρτητα από το είδος της μουσικής που θα ακούσεις η μουσική είναι μια. Άσχετα από την ταμπέλα της, λοιπόν, θα είναι το όχημα που θα σε μεταφέρει και θα σε συγκινήσει.
Μία φορά σε μία από τις περιοδείες μας στην Ιταλία, συναντηθήκαμε με κάτι Δανούς μουσικούς, “από που είστε”, μας ρωτάνε, “από την Ελλάδα τους απαντάμε”. “Γνωρίζετε τον Τάσο Χαλκιά;” μας λένε. Από την μουσική μας παράδοση γνώριζαν τον Τάσο Χαλκιά και τον Καψάλη. Τον Καψάλη δεν τον γνώριζα εγώ τότε, οι Δανοί ερχόταν στην Ελλάδα για να ανέβουν στα Ζαγοροχώρια και να ηχογραφήσουν, να ακούσουν και να μελετήσουν τον Καψάλη.
Όλη αυτή η δραστηριότητα, που έζησα γύρω από τη μουσική, με έκανε να συναναστραφώ με σπουδαίους καλλιτέχνες και μουσικούς, που κάποτε τους είχα ως ινδάλματα.

“Τάσσος Ζάντζας-Μάνος Ελευθερίου”
Δεν φανταζόμουν ποτέ ότι θα συνεργαστώ με τον Σπανό, με τον Χατζή, με τον Μπιθικώτση κ.ά. Γνωρίζοντάς τους, διαπίστωσα το μεγαλείο της απλότητάς τους και της ταπεινότητάς τους. Μας αντιμετώπιζαν ισότιμα κάτι που, χωρίς να ισχύει απόλυτα σε όλους αυτό που θα πω, δεν το έχουν οι νέοι καλλιτέχνες σήμερα. Βλέπεις νέα παιδιά με έπαρση και τουπέ. Η απότομη δημοσιότητα και η αναγνωρισιμότητα που αποκτούν οι νέοι, χωρίς ιδιαίτερο κόπο τους αλλάζει και διαμορφώνει το χαρακτήρα τους. Όμως, ξαναλέω, όχι σε όλους, υπάρχουν νέα ταλέντα με ήθος και αξιοπρέπεια.

-Αυτό το διάστημα, τι κάνεις;

-Σπουδάζω ακόμα μουσική, τώρα κάνω θεωρητικά. Η μουσική σπουδή δεν τελειώνει ποτέ θα έλεγα. Όμως, παράλληλα, ετοιμάζουμε ένα cd με τον Σταύρο Ξένο, μέλος του Μουσικού Συνόλου Ρωμιοσύνη, που θα κυκλοφορήσει σύντομα. Είναι το κέφι μας, το μεράκι μας.

-Αυτό πώς προέκυψε; ήταν κάτι πού ήθελες να κάνεις από παλιά;

-Συγχρόνως, με τη μουσική έχω χόμπι τα ταξίδια, μαζί με τη γυναίκα μου τη Φωτεινή ταξιδεύουμε πολύ συχνά. Επίσης, μου αρέσει η τεχνολογία. Όταν λοιπόν κάποια στιγμή ετοίμαζα τις φωτογραφικές μας αναμνήσεις από ένα ταξίδι, σκέφτηκα να μη βάλω έτοιμη μουσική αλλά να γράψω εγώ δική μου. Εντάξει, βέβαια, υπήρχε το μικρόβιο από παλιά, τότε με τον Μάνο Ξυδούς, του είχα πάει πολλά δικά μου κομμάτια, αλλά έμειναν στο συρτάρι. Είχαν γίνει προσπάθειες να φτιάξουμε cd, αλλά η εποχή ήθελε άλλα τότε. Τέλος πάντων δεν έτυχε ποτέ να τα χρησιμοποιήσουμε. Όλα θέλουν το σωστό χρόνο να γίνουν. Κάποια στιγμή λοιπόν στο fb του Σταθόγιαννη, είδα κάτι στίχους που μου άρεσαν.

-Ο Πάνος Σταθόγιαννης είναι στιχουργός, και όχι μόνο, από τους Αγίους;

– Ναι, σωστά, επικοινώνησα μαζί του και πήρα την άδεια του να γράψω πάνω τους μουσική. “Προχώρα μου λέει”, ο Πάνος, ήταν το «Αερικό»,
https://www.youtube.com/watch?v=jWkwipH8RNI&fbclid=IwAR2_HTgmlAIIEBCqLlkWbuDQvknZYOeYu0pVicyR5IWJ0HwLGXQ6zL_RVQo

έτσι έγινε η αρχή. Μετά τα άλλα ήρθαν μόνα τους. Ζήτησα και τη βοήθεια της Λίνας Δημοπούλου, όλοι από τους Αγίους (γελά). Έρχεται σπίτι ακούει τη μουσική μου και η Λίνα, να σημειώσω κάτι, έχει μια ιδιαίτερη ευκολία στο να γράφει πάνω στη μουσική, κάτι πολύ δύσκολο, συνήθως γίνεται το αντίθετο, πάνω στους στίχους γράφεται η μουσική. Έτσι, δημιουργήθηκε το «Ακριβό μου νησί».
https://www.youtube.com/watch?v=TAL9FRFv10w&t=26s&fbclid=IwAR2lR7Gxi0k8tEAmps2KHF1YipZgkX09_W6J5Vv8c0SrIOpgtq3CxLs-Bl4
Μετά μπήκαμε στο στούντιο και αρχίσαμε δουλειά. Αυτό που κάνω κατ’ ουσία είναι να γράφω instrumental μουσική και να βάζω επάνω εικόνες.
https://www.youtube.com/watch?v=LQ3eHKcAPNM&fbclid=IwAR08iinxFqnoOmPAg4m-P5Hxnk-gLbgDBZVgZrlYq33XYL3E1Cfo8CV8iAI
Τώρα, λοιπόν, σε συνεργασία με τους συνθέτες Μιχάλη Τερζή και Μιχάλη Γλυνιαδάκη ετοιμάζουμε ένα cd. Τα δικά μου μουσικά κομμάτια τα ερμηνεύει ο Σταύρος Ξένος, σε στίχους της Λίνας Δημοπούλου και του Πάνου Σταθόγιαννη.

Η μουσική συνύπαρξη Ανατολής και Δύσης αυτοπροσδιορίζει το μουσικό μου στίγμα.

Κλείνοντας, θα ήθελα να προσθέσω ότι ταυτόχρονα με την πανδημία νοσεί και ο πολιτισμός, γιατί φτωχαίνοντας οι άνθρωποι της τέχνης στην κυριολεξία, σίγουρα θα υπάρξει πολιτισμικό αδιέξοδο. Είναι σαν να πας σε έκθεση ζωγραφικής και να βλέπεις μόνο μαύρους πίνακες. Ο πολιτισμός είναι που μας διαφοροποιεί από τα άλλα όντα. Αυτό που κουβαλάω και έχω σαν προμετωπίδα είναι οι στίχοι: « Η τέχνη δεν πρέπει ν’ αντανακλά σαν τον καθρέφτη μα σαν φακός να μεγεθύνει.» Βλαδίμηρος Μαγιακόφσκι.

– Τάσσο, σ’ ευχαριστώ πολύ για το χρόνο και την όμορφη συζήτηση που είχαμε. Εύχομαι καλή συνέχεια στην καλλιτεχνική σου πορεία, καλοτάξιδο το νέο σου cd και πάντα επιτυχίες σε ό,τι καταπιαστείς.

Ευχαριστούμε θερμά τον Τάσσο για την παραχώρηση του φωτογραφικού υλικού!