Βυζαντινή Τέχνη.

 

  1. Η Σταύρωση β’ μισό 15ου αι.

 

Μετά από την άλωση της Κωνσταντινούπολης το 1453 δημιουργούνται, εκτός οθωμανικής επικράτειας, νέα κέντρα βυζαντινής καλλιτεχνικής παράδοσης και κυρίως στην ενετοκρατούμενη  Κρήτη. Η Κρητική Σχολή είχε γίνει γνώστη, λόγω των εξαιρετικών εικόνων της πέρα από τα όρια του νησιού. Οι Ζωγράφοι γνώριζαν και τις δύο τεχνικές και alla greca με την βυζαντινή τεχνοτροπία, και alla latina με το αναγεννησιακό ύφος, καθώς επίσης ήξεραν να μιλούν δύο γλώσσες. Πολλοί καλλιτέχνες, μετά την άλωση του Χάνδακα από τους Τούρκους το 1669, καταφεύγουν στα ενετοκρατούμενα Επτάνησα. Εκεί οι στενές σχέσεις με την Βενετία κάνουν το βυζαντινό ιδίωμα να εξασθενίσει και να επικρατήσει η δυτική τεχνοτροπία. Γίνονται αλλαγές στη ζωγραφική, από ιδεαλιστική γίνεται ρεαλιστική, από θεοκρατική, εγκόσμια και από επίπεδη, τρισδιάστατη.

2.Δομήνικος Θεοτοκόπουλος, Ο Άγιος Πέτρος, π.1600-1607

Ο Δομήνικος Θεοτοκόπουλος ή Γκρέκο, το 1567 φεύγει από το Χάνδακα για την Βενετία, όπου και μαθητεύει δίπλα στον μεγάλο Βενετό ζωγράφο Τιτσιάνο. Ο Γκρέκο εξοικειώνεται με την βενετσιάνικη σχολή της Αναγέννησης, την οποία την χαρακτηρίζει το έντονο χρώμα. Όταν φιλοξενείται στο ανάκτορο του καρδινάλιου Αλέξανδρου Φαρνέζε, γνωρίζει πολλούς διανοούμενους και το 1572 γράφεται στην Ακαδημία του Ευαγγελιστή Λουκά. Τα έργα του τα χαρακτηρίζει το έντονο βενετσιάνικό χρώμα και οι ψηλόλιγνες δυναμικές μορφές των Ρωμαίων μανιεριστών. Όταν ο Γκρέκο ανακαλύπτει τον εαυτό του, μακριά από τις επιδράσεις των Ιταλών, αλλά και την επιρροή της Αυλής, δημιουργεί μια τέχνη με υψηλή πνευματικότητα. Το βυζάντιο η Αναγέννηση και ο Μανιερισμός συγχωνεύονται στην τέχνη του, σε ένα ολότελα πρωτότυπο και μοναδικό ύφος. Πεθαίνει το 1614 στο Τολέδο.

Μετά από την κατάκτηση της Κρήτης από τους Τούρκους το 1669, όπως αναφέραμε παραπάνω, αυξάνεται η εμπορική σημασία των Ιονίων νήσων.

  1. Άβλιχος Γεώργιος Κυρία που κρατάει μπουκετάκι,1886.

Ενισχύονται τα δυτικά τεχνοτροπικά στοιχεία και στα Επτάνησα συντελείται μια μετάβαση από το βυζαντινό ιδίωμα στο δυτικό κοσμικό ύφος, κάτι που επιβάλλεται ακόμα και στην θρησκευτική ζωγραφική. Ο Παναγιώτης Δοξαράς αποτελεί την γέφυρα μετάβασης  από την μεταβυζαντινή στη δυτική παράδοση. Σε αυτή τη μετάβαση της δυτικής τεχνοτροπίας και τέχνης από το δεύτερο μισό του 18ου αι., συμβάλει και η ανάπτυξη της τάξης των ευγενών και της αστικής τάξης, όπου ανθεί το κοσμικό είδος και η προσωπογραφία. Αρχίζει να τονίζεται η θέση, το επάγγελμα και η θέση του ατόμου μέσα στην κοινωνία. Η Επτανησιακή σχολή στην ώριμη περίοδο της, απηχεί τις κοινωνικές εξελίξεις, αλλά και τις αλλαγές που συντελέστηκαν στο χώρο των τεχνών. Συναντάμε ηθογραφικές σκηνές, τοπία, νεκρές φύσεις αλλά και πιο άνετη στάση των μοντέλων. (Καλλιβωκάς, Ιατράς, Άβλιχος).

Η νεοελληνική τέχνη ταυτίζεται χρονικά με την ιστορία του ελληνικού κράτους,  αλλά και με τις ιδεολογικές του επιλογές. Στα χρόνια της βασιλείας του Όθωνα 1832-1862 ιδρύεται το Σχολείο των Τεχνών 31 Δεκεμβρίου 1836. Έρχονται νέοι ξένοι δάσκαλοι και δίνονται υποτροφίες κυρίως για το Μόναχο με σκοπό να «εξευρωπαϊστεί» η γλώσσα της ζωγραφικής. Τα ευρωπαϊκά κέντρα που φωτίζουν και καθοδηγούν αυτή την πρώτη περίοδο της νεοελληνικής τέχνης, είναι  η Ιταλία, η Γαλλία, η Αυστρία και το Μόναχο.

Ο Ακαδημαϊκός ιδεαλισμός φαίνεται εκείνη την περίοδο και μέσα από την ιστορική ζωγραφική. Κυριότερος εκπρόσωπος ο Θεόδωρος  Βρυζάκης, σπούδασε στο Μόναχο και υπήρξε γιος θύματος του Αγώνα. Οι πίνακες του μαρτυρούν ένα επίσημο ιδεολογικό ρόλο και το ύφος του ανήκει καθαρά στον ακαδημαϊκό ιδεαλιστικό Ρομαντισμό.

  1. Βρυζάκης Θεόδωρος, Η υποδοχή του Λόρδου Βύρωνα στο Μεσολόγγι, 1861.
  2. Βρυζάκης Θεόδωρος, Ο αποχαιρετισμός στο Σούνιο, 1863.

 

Μαζί με τις ιστορικές συνθέσεις, αναπτύσσεται και  μια μορφή ειδυλλιακής ρομαντικής ηθογραφίας του Αγώνα μέσα από ένα φιλελληνικό πνεύμα.

Μετά έρχεται η ελληνική προσωπογραφία και ξεκινάει ένα στάδιο διαμόρφωσης. Τα πορτρέτα τα φιλοτεχνούν Έλληνες Ζωγράφοι που σπούδασαν ή έζησαν στα μεγάλα αστικά κέντρα της Ευρώπης και απευθύνονται σε πιο ελίτ πελατεία. (Αριστείδης Οικονόμου, Νικόλαος Κουνελάκης)

  1. Οικονόμου Αριστείδης, Προσωπογραφία κυρίας, 1849.

Η Πρώιμη ελληνική τοπιογραφία αντλεί τα θέματά της από την αρχαιότητα του Νεοκλασικισμού. Γνωρίζει ιδιαίτερη ανάπτυξη το δεύτερο μισό του 18ου αι μέχρι και το 19ο αι. Ρομαντικά τοπία της Ελλάδας μέσα από έναν ακίνητο ιστορικά χρόνο.

Από το 1862 που τελειώνει η περίοδος της Βαυαροκρατίας στην Ελλάδα, έχουμε την θριαμβευτική είσοδο μεγάλων καλλιτεχνών, εκπροσώπων της ώριμης Σχολής του Μονάχου, Νικηφόρος Λύτρας, Νικόλαος Γύζης, Γεώργιος Ιακωβίδης. Κωνσταντίνος Βολανάκης κ.α. Μια εποχή ορόσημο για την νεοελληνική τέχνη.

Από τα μέσα του 19ου αι. αρχίζουμε να βλέπουμε εικόνες ηθών καθημερινής ζωής, εξιδανικευμένης, αρμονικής, ανώδυνης και παθητικής. Λειτουργεί, σύμφωνα με τον Νικηφόρο Λύτρα και ως παιδευτικό πρότυπο.

  1. Λύτρας Νικηφόρος, Η Αναμονή, π.1895-1900.

Το 1900 διαδίδεται σε ολόκληρη την Ευρώπη, το ρεύμα του συμβολισμού το οποίο λειτουργεί ως αντίδοτο στη πεζότητα του Ρεαλισμού. Όνειρο, φαντασία, ποίηση, ιδέα. Ο συμβολισμός καθιερώνεται και στους φιλολογικούς κύκλους, μόνο που στη ζωγραφική έχει καθιερωθεί νωρίτερα. Η μορφολογία του συμβολισμού η έκφραση και η θεματική του, ανιχνεύονται στο ώριμο έργο του Γύζη. Στο τέλος του αιώνα ο συμβολισμός συγχωνεύεται με τον φορμαλισμό. Ένα άλλο νέο ρεύμα της τέχνης, νέα τέχνη ή Αρ Νουβώ, που εμπνέεται από την μορφή και την δομή της φύσης και ιδιαίτερα από τις γραμμές των φυτών και των λουλουδιών.

  1. Χατζόπουλος Γιώργος, Τοπίο Αιγίου με τον κορινθιακό στο βάθος,1915-1920.

 

Ο ελληνικός μοντερνισμός συμπίπτει με την είσοδο του μεγάλου Έλληνα πολιτικού Ελευθέριου Βενιζέλου. Η ανανέωση στην τέχνη δεν έρχεται μόνο από το Παρίσι αλλά και από το Μόναχο. Στις 2 πρώτες δεκαετίες του 20ου αι. για μία και ίσως τελευταία φορά, το αντικείμενο του ζωγραφικού προβληματισμού είναι το ελληνικό ύπαιθρο, Παρθένης, Μαλέας, Λύτρας και πιο μετά ο Παπαλουκάς, βρίσκουν ένα χρωματικό ιδεόγραμμα για το ελληνικό φως. Έργα που εντάσσονται στον ελληνικό Μοντερνισμό.

  1. Λύτρας Νίκος Το ψάθινο καπέλο. π. 1925

Μεσοπόλεμος  Γενιά του 30.

Η γενιά του 30’ καθιερώνεται και στο χώρο της λογοτεχνίας. Μια ομάδα νέων καλλιτεχνών αλλά κυρίως ποιητών συνδέονται με την εισαγωγή πρωτοποριακών ρευμάτων. Σεφέρης, Ελύτης, Εγγονόπουλος, Εμπειρίκος κ.α. Στην ζωγραφική, ο ελληνικός υπαιθρισμός μετατρέπεται σε ανθρωποκεντρισμό. Κυριαρχεί η νόηση, η αίσθηση, η ισχυρή σχηματοποίηση στη σύνθεση και στο σχέδιο, ενώ το χρώμα γίνεται πιο πνευματικό. Ένα τέτοιο έργο που μαρτυρεί αυτές τις αλλαγές, είναι του Κωνσταντίνου Παρθένη.

  1. Παρθένης Κωνσταντίνος, Η Μάχη του Ηρακλή με τις Αμαζόνες,1921-1927.

 

Στις αλληγορικές και θρησκευτικές συνθέσεις, συγχωνεύονται θέματα από την αρχαιότητα. Ο Μικρασιάτικης καταγωγής Φώτης Κόντογλου, αναζητεί τα θέματά του αποκλειστικά από το βυζάντιο και την ανατολική παράδοση, προσπαθώντας να απορρίψει κάθε επαφή με την δυτική τέχνη. Αντίθετα ο Παπαλουκάς προσεγγίζει την παράδοση μέσα από την εμπειρία της σύγχρονης τέχνης. Ο Γιάννης Τσαρούχης μετά την διδασκαλία του Κόντογλου ανοίγει νέους ορίζοντες και συνδέει πολλές παραδόσεις μαζί, μέσα από τον προβληματισμό της σύγχρονης τέχνης και ιδιαίτερα του Ανρί Ματίς. Μέσα από την γενιά του 30’ ανακαλύπτεται η αξία της λαϊκής τέχνης και των λαϊκών καλλιτεχνών, όπως ο Μακρυγιάννης και ο Θεόφιλος. Ο Νίκος Χατζηκυριάκος-Γκίκας ζωγραφίζει σε ύφος μετακυβιστικό, αλλά με ελληνικό φως και χρώμα.

Στη Γενιά του 30’ δυο αμφίδρομοι καταλύτες, η παράδοση και ο Μοντερνισμός, συνυπάρχουν και εξελίσσονται.

Η δικτατορία του Μεταξά (1936-1940), βρίσκει έτοιμο και διαμορφωμένο το ρεύμα της επιστροφής στην παράδοση και το υιοθετεί. Προσπαθεί με αυτό τον τρόπο να εκφράσει την εθνικιστική ιδεολογία του καθεστώτος.

Ο Κωνσταντίνος Παρθένης καταφέρνει να πραγματοποιήσει την ρήξη με το καλλιτεχνικό κατεστημένο του Μονάχου. Στα έργα του αναγνωρίζεται, μέσα βέβαια από το δικό του μοναδικό ύφος, μια ισχυρή έλξη της βιενέζικής τέχνης, του Συμβολισμού της Αρ Νουβώ, αλλά και του Γκουστάβ Κλίμτ.

Εξπρεσιονισμός στην Ελλάδα.

Ο εξπρεσιονισμός στην Ελλάδα δεν μπόρεσε να αναπτυχθεί και αυτό μάλλον οφείλετε στο άπλετο ελληνικό φως, το οποίο σκόρπιζε τις ψυχικές εκρήξεις και τα φαντάσματα. Ο μεγαλύτερος και ο πιο αυθεντικός Έλληνας εξπρεσιονιστής ζωγράφος παραμένει ο Γιώργος Μπουζιάνης.

  1. Μπουζιάνης Γιώργος, Λίζα Κόττου, 1947.

Οι επίγονοι και κληρονόμοι βεβαίως της γενιάς του 30’ οδηγούν τον ελληνοκεντρικό Μοντερνισμό σε μια ολοκλήρωση έναν κορεσμό και μια εκλαΐκευση, που όπως είναι αναμενόμενο, τον φτάνουν στη φυσική του εξάντληση. Εκεί είναι και η στιγμή που έρχεται η μεγάλη τομή.

Φωτοτροπικός κυβισμός. Χατζηκυριάκος-Γκίκας.

  1. Χατζηκυριάκος-Γκίκας Αθηναϊκό Μπαλκόνι, 1955.

Δάσκαλός του ο Παρθένης, σπουδές στο Παρίσι, τον διαμορφώνουν η μεταπολεμική αισιοδοξία, η πνευματική ανεξιθρησκία. Χρησιμοποιεί τον αναλυτικό κυβισμό και τον συνθετικό, αλλά εκ του φυσικού, με φως, χρώμα και ελληνική γλώσσα.

Αργότερα έχουμε στροφή στην αφαίρεση, απομάκρυνση δηλαδή από τον αισθητό κόσμο. Η ζωγραφική του 20ου αιώνα προσεγγίζει όλο και περισσότερο την αφαίρεση μέχρι που ξεφεύγει πλήρως από την ορατή πραγματικότητα. Οι καλλιτέχνες που το τολμούν αυτό είναι: Κοντόπουλος, Μάρθας, Λεφάκης, Σπυρόπουλος κ.α.

Στην δεκαετία του 50΄ η στροφή αυτή της αφαίρεσης συνδέεται με το νέο κύμα ανεικονικής τέχνης που εκδηλώνεται την ίδια περίοδο σε Ευρώπη και Αμερική.

  1. Σπυρόπουλος Γιάννης, Τρίπρυχο Ε’,1969.

Οι δεκαετίες 60’ και 70’ η ελληνική τέχνη καταφέρνει να συντονιστεί απόλυτα με τα διεθνή πρωτοποριακά ρεύματα και τα πλουτίζει με πρωτότυπες ερευνητικές προτάσεις.

Τέχνη και τεχνολογία.

Μια καλλιτεχνική έρευνα στο ρώσικο κίνημα του Κονστρουκτιβισμού.

  1. Ζούνη (Σαρπάκη) Όπυ, Χώρος ενός επιπέδου. Αναφοράς στον ντε Κίρικο ΙΙ, 1978.

Παραστατική ζωγραφική Έκφραση, Χειρονομία, ύλη, υφή.

  1. Τέτσης Παναγιώτης Εσωτερικό ΙΙΙ, 1975-1976.

Ποπ Αρτ στην Ελλάδα.

  1. Γαΐτης Γιάννης, Σύνθεση, 1975.

Πραγματικό – Υπερβατικό

Ζωγραφική επηρεασμένη από τον αμερικανικό Υπερρεαλισμό (Hylerrealism) και τους ευρωπαϊκούς ρεαλισμούς. Η προσέγγιση του θέματος γίνεται με απλό, άμεσο σχεδόν ρεαλιστικό τρόπο.

  1. Μανωλίδης Θεόδωρος, Νεκρή Φύση, 1972.

Εικόνα – Ιδέα Η τέχνη του ελάχιστου.

Απελευθερωτικό κλίμα επικρατεί στη τέχνη μετά των πολιτικών συνθηκών που επικρατούσαν στην Ελλάδα. Οι ζωγράφοι αρχίζουν να αισθάνονται πιο ελεύθεροι και εκφράζουν την προσωπική τους επιθυμία.

  1. Μποκόρος Χρήστος, Κυπαρίσσι μνήμης, 2002.

Εδώ τελειώνω την μικρή ιστορική αναδρομή της ελληνικής ζωγραφικής, με την υπόσχεση να αναπτυχθούν αργότερα θέματα για ζωγράφους και εικαστικούς καλλιτέχνες γενικά, που άφησαν εποχή στο ελληνικό χώρο και όχι μόνο.

Πηγές εικόνων και πληροφοριών πήρα από την Εθνική Πινακοθήκη. www.nationalgallery.gr

Πολυξένη Γκιούρη

5/2/2019

Αφήστε μια απάντηση

Η ηλ. διεύθυνση σας δεν δημοσιεύεται.