Της Αφροδίτης Δεδουσοπούλου

Και το βήμα μου ήταν γρήγορο, ανυπόμονο. Πλησίαζα…

Μπαίνοντας στη μεγάλη αίθουσα η καρδιά μου σταμάτησε να χτυπά. Ένας λυγμός στο λαιμό και τα δάχτυλά μου άσπρισαν από το σφίξιμο.

Μπροστά μου, όμορφη όσο καμιά, στεκόταν η Αφροδίτη της Μήλου. Θαρρώ πως με περίμενε… Χρόνια ολόκληρα περιμέναμε και οι δυο αυτή τη στιγμή που τα μάτια μας θα σμίγανε και ένα σωρό ερωτήματα θα μας έπνιγαν.

Ναι, ήταν εκεί. Στεκόταν αγέρωχη, περήφανη με μια αξιοπρέπεια στο ύφος, στην κορμοστασιά.

Όλοι γύρω της έβγαζαν επιφωνήματα θαυμασμού και κατάπιναν αχόρταγα την ομορφιά της. Οι μηχανές φωτογράφιζαν αυτό τον θησαυρό που έστεκε ακούραστα  πάνω στο βάθρο του χρόνια ολόκληρα, μετά τη φυγή του από τη χώρα του, την Ελλάδα.

 

Έμεινα ακίνητη και την κοίταζα.

Τα μάτια μου ταξίδεψαν στο πρόσωπό της, ένα πρόσωπο ήρεμο, αυστηρό, ευγενικό, με μια μελαγχολική κλίση. Τα μαλλιά της ήταν δεμένα σε κότσο απ’ όπου ξέφευγαν τρεις κυματιστοί βόστρυχοι.

Ο κορμός της γυμνός, κάμπτεται και συστρέφεται δίνοντας την εντύπωση της κίνησης. Και   κάτω από την μέση καλύπτεται χαλαρά από ένα ιμάτιο που έχει πτυχώσεις και τσακίσματα. Η μορφή στηρίζεται στο δεξί πόδι , ενώ το αριστερό πόδι κάμπτεται προς τα εμπρός.

Πρόκειται για ένα άγαλμα ύψους 2,02 μέτρων και βάρους περίπου 900 κιλών.

Για την Αφροδίτη της Μήλου χρησιμοποιήθηκε παριανό μάρμαρο, που λατομείται στη νήσο Πάρο, που  λόγω του πάλλευκου χρώματός του προτιμήθηκε ιδιαίτερα για τη δημιουργία πολλών γλυπτών. Η διαύγειά του, η καθαρότητά του, παραμένουν μέχρι και σήμερα και κάνουν το άγαλμα να ξεχωρίζει από μακριά. Δεν αποτελεί χαρακτηριστικό δημιούργημα της Ελληνιστικής περιόδου, αλλά είναι αποτέλεσμα της επιστροφής στα Κλασσικά πρότυπα του 5ου και 4ου π Χ. αιώνα που αναβιώνουν την ύστερη Ελληνιστική περίοδο 150-50 π Χ. Το γλυπτό σμιλεύτηκε πιθανόν από τον γλύπτη Αγήσανδρο ή Αλέξανδρο της Αντιοχείας. Το έργο βρέθηκε σε πολλά κομμάτια, πιθανόν έξι. Τα χέρια λείπουν και μόνο εικασίες μπορούν να γίνουν για το τι έκανε με τα χέρια της η θεά. Άλλοι υποστηρίζουν ότι κράταγε την ασπίδα του Άρη και άλλοι ότι κρατούσε ένα μήλο ή έναν καθρέφτη. Το γλυπτό έχει δουλευτεί σε χωριστά κομμάτια που τα συνέδεσε αργότερα ο δημιουργός. Θα πρέπει επίσης να έφερε και κοσμήματα από τα σημάδια που φέρει στα αυτιά (σκουλαρίκια) και περιδέραιο και διάδημα.

Το άγαλμα ευρέθη την Άνοιξη του 1820 από έναν αγρότη (εκτιμητή αξίας χωραφιών) τον Θεόδωρο ή Γεώργιο Κεντρωτά σ’ ένα χωράφι, κοντά στην ανατολική πύλη του αρχαίου θεάτρου στη Μήλο. Έψαχνε να βρει μαρμάρινους λίθους για το χτίσιμο ενός τοίχου και ανακάλυψε το άγαλμα της Αφροδίτης, σε πολλαπλά τεμάχια. Την ίδια περίοδο οι Γάλλοι διεξήγαγαν υδρογραφική αποστολή στην Ανατολή και τη Μαύρη θάλασσα και είχαν αγκυροβολήσει στη Μήλο. Ο σημαιοφόρος της γολέτας Ολιβιέ Βουτιέ, νεαρός τότε αξιωματικός και γνωστός αρχαιοδίφης, είδε την ανακάλυψη του Κεντρωτά και διέκρινε την καλλιτεχνική και αρχαιολογική αξία του αγάλματος. Έτσι, ο Βουτιέ αποτύπωσε τα ευρήματα και επικοινώνησε με τον υποπρόξενο στη Μήλο, Ντε Μπρεστ. Αυτός με τη σειρά του έγραψε στον γενικό πρόξενο στη Σμύρνη ο οποίος ήρθε σε επαφή με τον πρέσβη της Κωνσταντινούπολης, Μαρκήσιο ντε Ριβιέρ, για να κλείσουν τη συμφωνία αγοράς του αγάλματος. Οι Γάλλοι ήταν αποφασισμένοι να πάρουν το άγαλμα στην κατοχή τους.[1] Παρά την παράκληση του Βουτιέ, να μην πουλήσει ο Κεντρωτάς πουθενά αλλού το εύρημα, ο αγρότης μετά από πιέσεις,[2] θα κλείσει συμφωνία με έναν ιερέα και μερικούς δημογέροντες που υπάκουαν σε διαταγές του δραγουμάνου του Οπλοστασίου της Κωνσταντινούπολης Μουρούζη. Σύμφωνα με το νόμο, έπρεπε όλες οι αρχαιότητες που ανακαλύπτονταν να μεταφέρονται στην Κωνσταντινούπολη και από εκεί να αποφασίζεται η διάθεσή τους από τον σουλτάνο. Τελικά χάρη στην παρέμβαση του υποπρόξενου ντε Μπρεστ, αγοράστηκε η Αφροδίτη από τον ντε Ριβιέρ, με τη μεσολάβηση του γραμματέα της πρεσβείας κόμη ντε Μαρκέλους.[3] Η αγορά του από τους Γάλλους επικυρώθηκε με την αποστολή φιρμανιού από την Πύλη.[4] Το γλυπτό μετά από μια μακροχρόνια περίπλου στη Μεσόγειο που ξεκίνησε στις 24 Μαΐου του 1820 φτάνει στην Κωνσταντινούπολη, απ’ όπου επιβιβάζεται με τον ντε Ριβιέρ, και αποβιβάζεται στη Τουλόν το Νοέμβριο του 1820. Το έργο παρέμεινε στα χέρια του Γάλλου πρεσβευτή Μαρκήσιου Ντε Ριβιέρ, ο οποίος το δώρισε στον Λουδοβίκο 18ο  , την 1η Μαΐου του 1821,[5] για να τοποθετηθεί στο Λούβρο και να γίνει  αντικείμενο θαυμασμού εκατομμυρίων ανθρώπων.

Πολλές μελέτες έχουν γίνει για την Αφροδίτη της Μήλου και πολλά ερωτήματα έχουν μείνει αναπάντητα.

Το βέβαιο είναι ότι είναι ένα έργο τέχνης, ένα αριστούργημα παγκόσμιας ακτινοβολίας που δείχνει τον πολιτισμό και την ευαισθησία των Αρχαίων Ελλήνων.

Αυτό που δεν γνωρίζουμε είναι την πορεία που θα είχε η Αφροδίτη αν έμενε εδώ στην Ελλάδα.

Σε ποιο μουσείο θα μπορούσε να βρισκόταν;

Θα είχε την ίδια επισκεψιμότητα που έχει τώρα στο Λούβρο;

Αυτό δεν μπορεί να το απαντήσει κανείς.

Η Ελλάδα μας είναι γεμάτη αρχαιότητες και ανεκτίμητα έργα τέχνης. Θα έπρεπε να είναι ολόκληρη ένα μουσείο και να προβάλλονται με σεβασμό και αγάπη όλα τα έργα, μικρά και μεγάλα.

Έμεινα ακίνητη μπροστά στη δική μας Αφροδίτη, πάρα πολλή ώρα.

Μιλήσαμε με τα μάτια, με την καρδιά. Μετά τη σιωπηλή αυτή συνομιλία έκλεισα τα μάτια για να μη δει την πίκρα που έκρυβα.

Αμέσως, τα άνοιξα, έγειρα το κεφάλι και υποκλίθηκα.

Φεύγοντας γύρισα και τη χαιρέτησα, περήφανη, που είναι «η δική μας Αφροδίτη».

Σύντομα θα ξαναέρθω, Αφροδίτη της Μήλου.

Σύνταξη

Αφροδίτη Δεδουσοπούλου

27/03/2019

photo: Aphrodite Dedous

[1] C.M. Havelock, The Aphrodite of Knidos and her Successors. A Historical Review of the Female nude in Greek Art, USA 1995

[2] A.Pasquier, La Venus de Milo et les Aphrodites du Louvre, Paris 1985, σελ. 24-25.

[3] Στο ίδιο, σελ. 25.

[4] Στο ίδιο, σελ. 26.

[5] Στο ίδιο, σελ. 26.

Αφήστε μια απάντηση

Η ηλ. διεύθυνση σας δεν δημοσιεύεται.