Θεραπεία από το φόβο του θανάτου.

Η φιλοσοφική θεραπεία του Επίκουρου.

Για τον Επίκουρο θάνατος δεν υπάρχει, βρίσκεται έξω από τον ορίζοντα, είναι κυριολεκτικά καθαρή η απουσία του. Εάν η ζωή είναι ένα σύνολο εμπειριών και αισθήσεων μαζί με την επίγνωσή τους, ο θάνατος, σηματοδοτώντας το τέλος της ζωής, είναι κάτι εντελώς διαφορετικό από το άτομο που νιώθει και έχει συνείδηση, συνεπώς δεν μας αφορά και δεν μπορεί να αγγίξει το εγώ μας. (VEGETTI, M., Ιστορία της αρχαίας φιλοσοφίας, μτφ.-επιστ. Επιμ. Γ.Α. Δημητρακόπουλος. Αθήνα,Εκδ.Π.Τραυλός,2000)

Ακόμα πιο απλά, όταν υπάρχουμε ο θάνατος δεν είναι παρών και όταν υπάρχει ο θάνατος δεν είμαστε πια παρών εμείς. Άρα δεν υπάρχει κανένας λόγος να ανησυχούμε για κάτι που δεν πρόκειται ποτέ να συναντήσουμε.

Ο Επίκουρος γεννήθηκε στη Σάμο το 341 π.Χ. Την φιλοσοφική του κατάρτιση δεν την έλαβε από την Αθήνα, όταν κυριαρχούσε δηλαδή η πλατωνική και αριστοτελική σχολή, αλλά στον ιωνικό χώρο, όπου ήταν ζωντανή η φυσική και η υλιστική παράδοση που κατέληξε στο Δημόκριτο. Ο Ναυσιφάνης από την Κολοφώνα, φιλόσοφος και ρήτορας του 4ου αι. μαθητής του Πύρρωνος, ασπάστηκε της φιλοσοφικές θεωρίες του Δημόκριτου και ήταν ο σημαντικότερος δάσκαλός του Επίκουρου. Ο Επίκουρος ήρθε στην Αθήνα το 306 π.Χ. και ιδρύει τη σχολή του που ονομάστηκε Κήπος. Ο Κήπος του Επίκουρου βρισκόταν ανάμεσα στο Δίπυλο του Κεραμεικού και στην Ακαδημία του Πλάτωνα, στο τετράγωνο δηλαδή που περικλείεται από την οδό Πειραιώς,, την Ιερά Οδό, τη Λεωφόρο Κωνσταντινουπόλεως και την Λ. Αθηνών. Η σχολή του Επίκουρου ήρθε εξαρχής σε αντίθεση με την Ακαδημία και το Λύκειο, όχι μόνο σε θεωρητικό επίπεδο αλλά και σε οργανωτικό. Η σχολή του ήταν ανοιχτή και σε γυναίκες και σε δούλους, γιατί ήθελε να τονίσει ότι δεν εγκρίνει τον αριστοκρατικό χαρακτήρα των ιδεαλιστικών φιλοσοφιών. Ο Επίκουρος ζούσε διαρκώς στο εσωτερικό της σχολής, μέχρι και την στιγμή που πέθανε από ουρολοίμωξη  το 270π.Χ.

Το πρόβλημα της θεότητας.

Η ύπαρξη της θεότητας, δηλαδή αυτής της ανώτερης δύναμης που ρυθμίζει τα του ανθρώπου, αντιμετωπίζεται και επιλύεται στο ίδιο μήκος κύματος. Οι θεοί υπάρχουν το μαρτυρεί η κοινή πίστη, και δεν υπάρχει κανένας λόγος να την αμφισβητήσουμε.

Αλλά ακριβώς επειδή είναι θεοί, εξαιρούνται από τη διαλεκτική της κυριότητας και της δουλείας, που είναι το χαρακτηριστικό γνώρισμα της ανθρώπινης συνθήκης, απαλλαγμένοι από τα πάθη, ελεύθεροι από κάθε εξάρτηση, τους χωρίζει από τον άνθρωπο μια ποιοτική άβυσσος. (Mario Vegetti)

Έτσι για τον Επίκουρο οι δύο ισχυρότεροι φόβοι, του θανάτου και της θεότητας αποδεικνύονται αβάσιμοι και στερούνται λόγο ύπαρξης. Το βασικότερο όμως είναι ότι μπορούν να εξουδετερωθούν με τη συνεχή άσκηση της φιλοσοφίας.

Η Τετραφάρμακος του Επίκουρου.

(ἄφοβον ὁ θεός, ἀναίσθητον ὁ θάνατος καὶ τἀγαθὸν μὲν εὔκτητον, τὸ δὲ δεινὸν εὐεκαρτέρητον) Πηγή: Φιλόδημος, Προς σοφιστάς, IV 10-14

και σε νεοελληνική απόδoση:

Ο θεός δεν είναι για φόβο (διότι η θεϊκή δύναμη δεν απειλεί εκ φύσεως),
ο θάνατος δεν προκαλεί ανησυχία (διότι δεν υπάρχει μετά θάνατο ζωή)•
και το καλό (ό,τι πραγματικά χρειαζόμαστε) εύκολα αποκτιέται,
το δε κακό αντέχεται (ό,τι μας κάνει να υποφέρουμε, εύκολα μπορούμε να το υπομείνουμε).

Το ενδιαφέρον λοιπόν του Επίκουρου δεν έγκειται στην οικοδόμηση μιας επιστημονικής θεωρίας της φύσης, αλλά στη σύνθεση μιας εικόνας του κόσμου από την οποία θα απουσιάζουν, τόσο τα σχέδια της θείας πρόνοιας όσο και κάθε καθήκον και ευθύνη του ανθρώπου, που θα μπορούσαν να γεννήσουν υπέρμετρες ελπίδες και να προκαλέσουν περιττούς φόβους.

Η ηδονή γεννιέται για τον Επίκουρο από την παύση του πόνου: του ψυχικού, που προέρχεται από τους φόβους, και του σωματικού, που προέρχεται από τις ανικανοποίητες φυσικές ανάγκες (πείνα, ψύχος κ.λ.π.) Η ηδονή απαιτεί επομένως αταραξία, τροφή, στέγη (και φίλους με τους οποίους να μπορεί κανείς να τα μοιραστεί όλα αυτά). Οι επιθυμίες λοιπόν που πηγαίνουν πέρα από αυτές τις βασικές πρώτιστες ανάγκες, δεν υπάρχει ηδονή, αλλά πόνος, γιατί είναι απεριόριστες και συνεπώς είναι αδύνατον να ικανοποιηθούν. Έτσι λοιπόν ο σοφός πρέπει να ζει αφανώς, αρνούμενος κάθε περιττή σχέση, από το γάμο μέχρι την πολιτική ζωή.

Να υπογραμμίσουμε ότι η ηδονή είναι το ηδεώς ζήν δηλαδή η ευδαιμονία.

Ο Επίκουρος ήταν πολυγραφότατος. Τα έργα του αναπτύσσονται σε 300 κυλίνδρους.

  • ΠΕΡΙ ΦΥΣΕΩΣ 37 ΣΥΓΓΡΑΜΜΑΤΑ
  • ΠΕΡΙ ΑΤΟΜΩΝ ΚΑΙ ΚΕΝΟΥ
  • ΠΕΡΙ ΕΡΩΤΟΣ
  • ΕΠΙΤΟΜΗ ΤΩΝ ΠΡΟΣ ΤΟΥΣ ΦΥΣΙΚΟΥΣ
  • ΠΡΟΣ ΤΟΥΣ ΜΕΓΑΡΙΚΟΥΣ
  • ΔΙΑΠΟΡΙΑΙ
  • ΚΥΡΙΑΙ ΔΟΞΑΙ
  • ΠΕΡΙ ΑΙΡΕΣΕΩΝ ΚΑΙ ΦΥΓΩΝ
  • ΠΕΡΙ ΤΕΛΟΥΣ
  • ΠΕΡΙ ΚΡΙΤΗΡΙΟΥ Η΄ ΚΑΝΩΝ
  • ΧΑΙΡΕΔΗΜΟΣ
  • ΠΕΡΙ ΘΕΩΝ
  • ΠΕΡΙ ΟΣΙΟΤΗΤΟΣ
  • ΗΓΗΣΙΑΝΑΞ
  • ΠΕΡΙ ΒΙΩΝ
  • ΠΕΡΙ ΔΙΚΑΙΟΠΡΑΓΙΑΣ
  • ΝΕΟΚΛΗΣ ΠΡΟΣ ΘΕΜΙΣΤΑΝ
  • ΣΥΜΠΟΣΙΟΝ
  • ΕΥΡΥΛΟΧΟΣ ΠΡΟΣ ΜΗΤΡΟΔΩΡΟΝ
  • ΠΕΡΙ ΤΟΥ ΟΡΑΝ
  • ΠΕΡΙ ΤΗΣ ΕΝ ΤΗ ΑΤΟΜΩ ΓΩΝΙΑΣ
  • ΠΕΡΙ ΑΦΗΣ
  • ΠΕΡΙ ΕΙΜΑΡΜΕΝΗΣ
  • ΠΕΡΙ ΠΑΘΩΝ ΔΟΞΑΙ ΠΡΟΣ ΤΙΜΟΚΡΑΤΗΝ
  • ΠΡΟΓΝΩΣΤΙΚΟΝ
  • ΠΡΟΤΡΕΠΤΙΚΟΣ
  • ΠΕΡΙ ΕΙΔΩΛΩΝ
  • ΠΕΡΙ ΦΑΝΤΑΣΙΑΣ
  • ΑΡΙΣΤΟΒΟΥΛΟΣ
  • ΠΕΡΙ ΜΟΥΣΙΚΗΣ
  • ΠΕΡΙ ΔΙΚΑΙΟΣΥΝΗΣ ΚΑΙ ΤΩΝ ΑΛΛΩΝ ΑΡΕΤΩΝ
  • ΠΕΡΙ ΔΩΡΩΝ ΚΑΙ ΧΑΡΙΤΟΣ
  • ΠΟΛΥΜΗΔΗΣ
  • ΤΙΜΟΚΡΑΤΗΣ Γ΄
  • ΜΗΤΡΟΔΩΡΟΣ Ε΄
  • ΑΝΤΙΔΩΡΟΣ Β΄
  • ΠΕΡΙ ΝΟΣΩΝ ΔΟΞΑΙ ΠΡΟΣ ΜΙΘΡΗΝ
  • ΚΑΛΛΙΣΤΟΛΑΣ
  • ΠΕΡΙ ΒΑΣΙΛΕΙΑΣ
  • ΑΝΑΞΙΜΕΝΗΣ
  • ΕΠΙΣΤΟΛΑΙ

Σύνταξη

Πολυξένη Γκιούρη

2/2/2019

Αφήστε μια απάντηση

Η ηλ. διεύθυνση σας δεν δημοσιεύεται.